عصمت ، حالت نفسانى است كه دارنده آن از دست يازيدن به هرگونه زشـتـى و پستى دوری می کند . وی , از نظر حالت نفسانى در وضعيتى قرار دارد كـه هـرگـز آهـنگ آلوده شدن نمى كند و بر خودروا نمى دارد كه به آلودگيها روآورد .

اين بدان جهت است كه از زشتى زشتيهاكاملا آگاهى دارد, و بلنداى شامخ انسانيت را هرگز روا نمى دارد كه به چنين پستيها رو آورد.

 البته وجود صفت عصمت در پیامبران منافاتی با اراده و اختیار آنان ندارد. مقصود از معصوم بودن پیامبران آن نیست که آنان از جنبه های انسانی خارج گشته اند و فاقد قدرت برای انجام گناه و معصیت هستند٬ بلکه انبیا انگیزه ای جهت انجام معصیت در خود نمی بینند و یا بهتر است گفته شود که عوامل بازدارنده آنان از گناه و معصیت ( که همان ایمان و علم است ) عوامل نیرومندی است.

چرا باید پیامبر معصوم باشد؟

دلایل عصمت انبيا

1- اطمینان به صحت گفتار نبی

 جلب اعتماد بر پيامبران واجب اسـت , ایشان باید مـوقـعـيت والاى خود را در ميان جامعه حفظ كنند, كارهايى انجام ندهند كه مردم از آنها دورى گـزيـنـنـد, يـامـوجب نفرت آنان گردد .

همچنين نبايد رفتارى داشته باشند كه در نظر مردم سبك و موهون جلوه كنند .

مى بايست راستى و درستى را براى خود درجامعه ثابت نگه دارند, هرگز دروغ نگويند, خلف وعد نكنند و دامن خود رابه گناه چركين نسازند تا جلب اعتماد كنند و مردم به سخنان آنان گوش فراداده , از جان و دل بپذيرند.

الـبـتـه ايـن وظيفه تمام داعيان اصلاح در جامعه است كه خود نبايد آلوده باشند تا بتوانند در راه پاكى و پاكيزگى جامعه خويش قدم بردارند: (اءتـاءمـرون الناس بالبر و تنسون اءنفسكم و اءنتم تتلون الكتاب اءفلاتعقلون ) ((46)) (آيا مردم را به نـيكى دعوت مى كنيد, و خود را فراموش مى كنيد, درحالى كه شما مردم باسواد هستيد, مگر خرد خود را از دست داده ايد؟) مقصود اين آيه آن است كه باور عقلى نيست كسى خود آلوده باشد وديگران را به پاكيزگى دعوت كند, زيرا رفتار و كردار هر انسان نشانگر صدق نيت در گفتار وى است . و پیامبر اگر معصوم نباشد اطمینانی به کلامش حاصل نمیشود.

و پیامبر باید دارای شخصیتی باشد که مردم نه تنها از او متنفرنشوند

، بلکه او را به عنوان الگوی خود قبول نمایند و چنین حالتی جز با عصمت حاصل نمی شود.

2- نقض غرض

در ابتدا باید پرسید هدف از بعثت انبیا چیست آیا انبیا جز برای این آمدند که پیام خداوند را برای ما به ارمغان بیاورند تا بشر را به سر منزل مقصود و هدف آفرینش که همان قر ب به خداست برسانند

حال اگر انبیا این پیام هستی ساز را اشتباه به مردم منتقل کنند طبعا هیچ کس نمیتواند به آن سر منزل مقصود برسد و غرض از بعثت  پیامبران منتفی میشود زیرا ایشان آمده بودند تا پیام خدا را به بندگانش برسانند و اگر پیام را اشتباه بگیرند و اشتباه منتقل کنند کسی نمیتواند به هدف خلقت راه یابد و هدایت گری انجام نخواهد شد.

3- شایستگی گرفتن وحی

انسانى كه مى خواهد طرف وحى قرار گيرد, بايد شايستگى آن  كه هـمـان پـاك بودن درون است را  دارا باشد. آلـوده بـودن و داشتن غفلت و سهو در خور تلقى وحى نمى باشد .

تحمل رسالت الهى در صلاحيت كـسانى است كه صداقت و درستى و امانت داشته باشند, و آگاهى و توانايى پذيرش آنان در سرحد كـمـال باشد, زيرا نماينده هركس مظهر وجودى اوست , و فرستنده در وجود او تجلى مى كند و با اين وصف , آلودگان و غفلت ورزان شايستگى نمايندگى خداوند دانا و توانا راندارند.

و اگروحی الهی به قلبهای ناصاف و کدر سرازیر شود با حکمت الهی تعارض دارد

ویژگیهای عصمت:

1- مصون بودن از خطا در دریافت وحی

وقتی خداوند فردی را واسطه ابلاغ پیامش به بندگانش میکند باید وی در دریافت پیام خداوند مصون از خطا باشد و گرنه ممکن است پیام خداوند را از روی عمد یا سهو اشتباه دریافت کند  و این با هدف رسالت منافات دارد

2- مصون بودن در ابلاغ پیام

ممکن است در دریافت پیام از طرف خداوند مصون از اشتباه باشد ولی در ابلاغ پیام خدا به بندگانش خطا کند و در پیام الهی تغییر دهد و این هم با هدف رسالتش در تعارض است

3- مصون بودن از اشتباه در عمل به فرامین خداوند

اگر پیامبر خدا فرامینی از طرف وی به بندگانش منتقل کرد بایستی در عمل به آنها هم پیشتاز باشد و گرنه هیچ کس سخن کسی که میگوید ولی عمل نمیکند را نمی پزیرد و

اگر پیامبری که مبتلا به گناه است فرامین الهی را کامل و دست نخورده برای مردم بیاوردولی خود به آنها عمل نکند، مردم در صحّت این تبلیغ شک می کنند و اعتماد خود را به او از دست    می دهند و می گویند  اگر راست می گوید چرا خود عمل  نمی کند.نمونه ی چنین مسأله ای را در زندگی انسانها بسیار می توان دید.خدایی که در قرآن می فرماید : ((یا ایها الذین آمنوا لم تقولون ما لا تفعلون - ای کسانی که ایمان آوردید جرا چیزی می گویید که به آن عمل نمی کنید.)) سوره الصف آیه ۲ -۳