آیا حضرت موسی نویسنده تورات کنونی است ؟

 و در مرحله نخست، درباره نويسنده اسفار پنجگانه سخن میگوییم، كسى كه عموماً تصوّر مى شود «حضرت موسى» بوده است کلیسا آن قدر درباره هويّت نويسنده اسفار پنجگانه مطمئن بوده و هست  كه هر كس را كه با آنان در اين موضوع مخالفت نماید، بدعت گذار به حساب مى آوردند.

برای نخستین بار ابن عزرا دانشمند یهودی سر از این رازی بزرگ برداشت ولی چون جرات آن را نداشت که آشکارا عقایدش را بیان کند گفتار خود را محدود به اشاراتی مبهم نموده و میگوید در این جا رمزی وجود دارد که کسی که آن را میفهمد باید ساکت بماند  و قرنها بعد باروخ اسپینوزا دانشمند مشهور از سخنان ابن عزرا رمز گشایی کرد و خود نیز مطالبی به آن افزود که مجموعه تحقیق وی اثبات میکند اسفار پنج گانه نوشته حضرت موسی نیست

سخنان ابن عزرا كه در تفسيرش بر سفر تثنيه موجود است، به شرح زير است:

«آن طرف اردن، و... اگر چنان باشد كه رمز دوازده را بدانى... علاوه موسى تورات را نوشته... در آن وقت كنعانيان در آن زمين بودند... در كوه خدا به او وحى مى شود... سپس تخت خواب او، تخت آهنين او را نظاره كن; بنابراين، تو اين حقيقت را خواهى دانست».،... پس در آنجا رمزى وجود دارد و بگذاريد كسى كه آن را مى فهمد ساكت بماند

در اين چند كلمه او اشاره مى كند و همچنين نشان مى دهد كه نويسنده اسفار پنجگانه، موسى نبوده، بلكه شخص ديگرى بوده كه مدتهاى طولانى بعد از موسى مى زيسته است، و به علاوه، كتابى كه موسى نوشته، با كتابهاى باقى مانده تفاوت دارد. و سالها بعد وقتی اسپینوزا تفسیر سفر تثنیه ابن عزرا را مطالعه میکرد متوجه منظور وی شد و سخنش را این گونه شرح میدهد[1] آنچه در این جزوه مي ايد  گزارشی از  نقدی است که اسپینوزا دانشمند مشهور بر نویسنده کتاب تورات دارد  به علاوه برچند نقد دیگر و در ابتدا قسمت های مختلف سخنان ابن عذرا را با از شرح و اضافات اسپینوزا توضیح میدهیم

الف -) نقدهای ظاهری كتاب مقدس

در این بخش بیشتر به بحث مولفین کتاب مقدس.و فرایند گم شدن تورات و بررسی کتابهایی که مفقود شده اند و اعتراف خود عهد عتیق به تحریف و تفاوتاهای تورات زماتن حضرت عیسی با تورات امروزی خواهیم پرداخت

1- بررسی نویسندگان عهد عتیق

مجموعه این کتابهای عهد عتیق به انبیا بزرگ الهی همچون حضرت موسی، یوشع ، سموییل ، سلیمان ،و... نسبت داده میشود  و کلیسا معتقد است مجموعه عهد عتیق وحی الهی است که به پیامبران خدا الهام شده و ایشان این کتابها را با الهام خداوند به قلم تحریر در آوردند

براى بررسى اين موضوع، نخست باید دید خود کتاب مقدس آیا این رای را میپزیرد یا خیر ؟

1. نقد نسخه‏شناختىTextual Criticism).) وظيفه شناخت و معرفى متن اصلى كتاب مقدس بر اساس نسخه‏هاي متعدد و نيز ترجمه‏هايى که به زبان‏هاى مختلف موجود است،  را بر عهده دارد.

تاريخچه نقد كتاب مقدس :

تاريخ نقادى كتاب مقدس به صورت يك جريان گسترده و يك رشته علمى به قرن هجدهم و عصر روشنگرى برمى‏گردد. قبل از اين دوره تنها آثارى پراكنده و فعاليت‏هايى فردى در اين‏باره وجود داشته است. علاوه بر اين، گستردگى و عمق و تاثير اين تلاش‏ها با آنچه درقرن هجدهم وتحت‏تاثير نهضت روشنگرى رخ داد، هرگزقابل مقايسه نيست.[1]  

دانشمند يهودى، ابراهيم ابن عزرا (1089 - 1164 م) ، را شايد بتوان از پيشينيان اين بحث قلمداد كرد. او تلاش مى‏كند كه با استناد به مواردى از درون تورات، اثبات كند كه ممكن نيست نويسنده اين كتاب حضرت موسى باشد، بلكه اين كتاب قرن‏ها بعد، به دست فرد ديگرى، نوشته شده است. باروخ اسپينوزا (1632 - 1677) راه او را ادامه داد و شواهد زيادى بر آنچه ابن عزرا آورده بود، افزود. قبل از پيدايش جريان وسيع نقادى كتاب مقدس در قرن هجدهم، كسانى مانند اراسموس  (1466 - 1536) و هوگو گروتيوس  (1583 - 1645) از هلند، ريچارد سايمون (1638 - 1712) و ژان آستراك  (1684 - 1766) از فرانسه، توماس هابز  (1588 - 1679) ، جان لاك  (1632 - 1704) و اسحاق نيوتن (1642 - 1727) از انگلستان، هر يك به گونه‏اى به بحث نقادى كتاب مقدس پرداخته‏اند.  اما باز آنچه در عصر روشنگرى رخ داد با اين فعاليت‏هاى پراكنده، هم از لحاظ گستردگى و هم شيوه كار و هم نتايج و پيامدها، بسيار متفاوت بود. از همين جهت است كه نام نقادى كتاب مقدس‏ يا نقد تاريخى كتاب مقدس‏ به جريانى منصرف است كه از قرن هجدهم به وجود آمده است.

جريان نقادى كتاب مقدس در بستر نهضت روشنگرى به وجود آمد و در واقع فرع و زيرمجموعه آن است. بنابراين، هم از نظر روش بحث و هم اصول حاكم بر تحقيق، تابع نهضت روشنگرى است. پس قبل از مطالعه جريان نقادى كتاب مقدس، بايد نهضت روشنگرى را شناخت.

به هر حال، نقادى كتاب مقدس به صورت جريانى گسترده ادامه يافت، و از آن‏جا كه گزارشى از كتاب مقدس مى‏داد كه با سنت پيشين مسيحى بسيار متفاوت بود، در الهيات جديد مسيحى و انديشه مسيحيت جديد بسيار تاثيرگذار بود.  

نقادی کتاب مقدس[1]

 نقادى كتاب مقدس[2] عبارت است از مطالعه و تحقيق درباره نوشته‏هاى كتاب مقدس، مطالعاتى كه در پى داورى‏هاى ظريف و دقيق درباره اين نوشته‏ها است. واژه criticism (نقادى) از واژه يونانى krion ، به معناى داورى كردن ، تميز دادن ، يا دقت در ارزيابى يا داورى، گرفته شده است.  بنابراين، نقادى كتاب مقدس ضرورتا با همه دريافت‏هايى كه از قديم پذيرفته شده‏اند، در تعارض نيست; بلكه بدين‏معنا است كه فى‏الجمله برخى از تفاسير سنتى، به صورتى درست‏بر كتاب مقدس مبتنى نيست و اگر واقعيات كتاب مقدس درست‏بررسى شوند، تفاسير جديدى مطرح خواهند شد.

به طور كلى، مسائلى كه در نقادى كتاب مقدس مطرح‏اند، با حفظ و انتقال متون كتاب مقدس ارتباط دارند. اين مسائل عبارت‏اند از: متون خطى‏اى كه از اين نوشته‏ها باقى مانده; تاريخ و مكان آنها و ارتباطشان با يكديگر; قابل اعتمادترين شكل متن; منشا و شكل‏گيرى متن، از جمله اين كه در چه زمان و مكانى و چرا و چگونه و به دست چه كسى و براى چه كسى و در چه اوضاع و احوالى به وجود آمده است; امورى كه در به وجود آمدن آن دخيل بوده‏اند و منابعى كه در شكل‏گيرى آن به كار گرفته شده‏اند; پيام متن، آن گونه كه در زبان خود متن بيان شده، از جمله معناى كلمات و نيز شيوه‏اى كه آنها كنار هم چيده شده‏اند.