کتاب داوران

کتاب داوران که به سرگذشت بنی اسراییل بعد از یوشع اشاره دارد و داستان حدود دو قرن آوارگی بنی اسراییل را ثبت کرده است که خداوند در این دو قرن دوازده داور بر بنی اسراییل مبعوث میکند

اسپینوزا میگوید  هیچ کسی نمیتواند بپزیرد كه خود داوران آن را نوشته باشند; زيرا نتيجه كل داستان در باب دوم، به وضوح نشان مى دهد كه مورخ واحدى اين كتاب را نوشته است. به علاوه، از آن جهت كه نويسنده مكرراً اظهار مى دارد كه در زمان او هيچ پادشاهى در اسرائيل نبوده است، آشكار مى شود كه اين كتاب بعد از تأسيس حكومت پادشاهى نوشته شده است.و برخی این کتاب را نوشته سموییل نبی میدانند ولی هیچ سندی برای این ادعا وجود ندارد

نویسنده دیگرکتب عهد عتیق کیست؟

8 -شهرهایی که بعد از موسی نامیده شدند

بايد توجه داشت كه بعضى از مكانها يا نامهايى در اسفار پنجگانه يافت مى شوند كه در زمان موسى به اين نامها مشهور نبوده اند، بلكه بعد از او به اين نامها معروف شده اند. مثلاً در سفر پيدايش  آمده است: «ابراهيم دشمنان خود را تا «دان» تعقيب كرد»،

«چون ابراهيم از اسيرى برادر خود آگاهى يافت، سيصد و هجده تن از خانه زادان كار آزموده خود را بيرون آورده در عقب ايشان تا دان بتاخت»[1].

در حالی که نام این شهر در زمان حضرت موسی « دان» نبوده و به آن «لارش» میگفتند و حدود دو قرن بعد از حضرت موسی نام این شهر از «لارش» به «دان» تغییر پیدا کرد در سفر داوران میخوانیم:

«و شهر را به اسم پدر خود دان، كه براى اسرائيل زائيده شد، دان ناميد; اما اسم شهر قبل از آن لارش بود» [2]

و این نشان میدهد که نویسنده اسفار پنجگانه کنونی نه تنها حضرت موسی یا فردی از نزدیکان وی نبوده بلکه میبایست قرنها پس از موسی (ع) زندگی میکرده

9.داستانی که تا سالیانی بعد از موسی ادامه داشت

اسپینوزا در ادامه تحقیقاتش به داستانى كه در سفر خروج اشاره میکند که واقعه ا ی را که ، تا بعد از مرگ موسى ادامه داشته است بیان میکند:

«و بنى اسرائيل مدت چهل سال منّ را ميخوردند تا به زمين آباد رسيدند; يعنى تا به سر حدّ كنعان داخل شدند، خوراك ايشان منّ بود»[3];

و در این جمله به وضوح به زمان اتمام نزول «من» اشاره دارد زمانی که بنی اسراییل به سرزمینهای آباد رسیده بودند یعنی موقعی که حضرت موسی وفات یافته بود و بنی اسراییل به فرماندهی یوشع (ع) از رود اردن گذر کردند به سرزمین کنعانیان رسیدند که در صحیفه یوشع به آن اشاره میکند و در صحیفه یوشع میخوانیم

«و در فرداى آن روزى كه از حاصل زمين خوردند، منّ موقوف شد و بنى اسرائيل ديگر منّ نداشتند و در آن سال از محصول زمين كنعان مى خوردند.»[4]

و دیدیم که در نقل سفر خروج نویسنده از اتمام نزول من سخن میراند در حالی که تا سالیانی بعد از حضرت موسی هنوز من نازل نشده میشد بنا بر این نویسنده نمیتواند حضرت موسی باشد

بنابر آنچه ذكر شد، از روز روشن تر است كه موسى نويسنده اسفار پنجگانه نيست، بلكه شخص ديگرى است كه مدتهاى طولانى بعد از او مى زيسته است.ولی به طور قطع مقداری از تورات اصلی در تورات کنونی حفظ شده است

 شايد كسى سؤال كند كه آيا موسى قوانين الهی كه براى نخستين بار به او وحى مى شد، ننوشت؟

در جواب مى گويم: اگر چه فرض اينكه موسى در زمان ابلاغ احكام به مردم، آنها را مى نوشته است، معقول به نظر مى رسد، اما دليلى براى اثبات آن نداريم و نبايد هر آنچه كه امكان عقلى دارد وقوعش را نيز پذيرفت; امّا عقل ما را در اين مورد مجبور به پذيرش چنين نتيجه اى نمى كند; چرا كه ممكن است جمعى از بزرگان فرمانهاى موسى را نوشته و آنها را به مردم ابلاغ مى كردند، و اين مورخ آنها را جمع آورى كرده وبا اضافاتی از خود در جاى مناسب در سيره موسى درج كرده است.

1. آن طرف رود اردن

ابن عزرا در تفسیرش اشاره به جمله آن طرف رود اردن میکند که به صراحت اشاره به آیه اول سفر تثنیه دارد  

«اين است سخنانى كه موسى به آنطرف اردن در بيابان عربه مقابل سوف در ميان فاران و توفل و لابان و حفيروت و دى ذهب با تمامى اسرائيل گفت»; [1]

 نویسنده این جمله باید از رود اردن گذر کرده باشد تا بگوید « آن طرف رود اردن»در حالی که حضرت موسی از رود اردن گذر نکرد و در این سمت رود جان سپرد چنانکه در سفر تثنیه آمده است آمده است كه : «و خداوند به من گفته است كه از اين اردن عبور نخواهى كرد».[2]

 و اين يوشع جانشين حضرت موسى است كه به دستور خداوند از اردن عبور مى كند[3] و ابن عذرا سوال ميكند كه چگونه حضرت موسي ميگويد آن طرف رود اردن در حالي كه در اين جانب رود جان سپرده

2. موسی تورات را نوشت

 در سفر تثنيه  اين عبارت آمده است: «و موسى اين تورات را نوشته» [4]كلماتى كه نمى توان به موسى نسبت داد بلكه بايد از نويسنده ديگرى باشد كه اعمال و نوشته هاى موسى را حكايت مى كند. از این نمونه  موارد متعددی وجود دارد که نویسنده کتاب از حضرت موسی با ضمیر سوم شخص خطاب میکند[5]

3. در آن وقت کنعانیان در آن زمین بودند

ابن عزرا مینویسد : در کتاب پيدايش ، مورخ بعد از نقل سير و سفر ابراهيم در سرزمين كنعان، مى افزايد: «و در آن وقت كنعانيان در آن زمين بودند»[6]; بنابراين، او به وضوح، زمانى  كه اين قسمت را مى نوشته، مستثنا كرده است. لذا اين قسمت بايد بعد از رحلت موسى نوشته شده باشد، يعنى زمانى كه كنعانيان از اين زمين اخراج شده و ديگر مالك آن نبودند.

وكنعانیان نخستين كسى بوده كه در اين منطقه ساكن شدند[7]، مراد راوى اين است كه وضع در زمان نويسنده بدين منوال نبوده است. بنابراين، راوى نمى تواند موسى باشد; براى اينكه در زمان او كنعانيان هنوز مالك اين مناطق بودند.و در سالهای بعد از موسی کنعانیان از آن زمین رانده شدند اين رمزى است كه در باب آن، امر به سكوت شده است.

4- داستان مرگ موسی

همچنين بايد خاطر نشان كرد كه در تورات، -کتابی که به حضرت موسی منسوب است- داستان مرگ ایشان  ذکر شده است   اين تاريخ نه تنها نحوه مرگ موسى بلکه جزئیات عزاداری و محل دفن و حتی گم شدن مکان قبر وی را نیز ذکر میکند، در آخر سفر تثنیه میخوانیم:

 پس موسی بندة یَهُوَه در آنجا به زمین موآب برحسب قول یَهُوَه مرد.

» و درباره محل دفن او آمده است:

و او را در زمین موآب در مقابل بیت‌فعور در دره دفن كرد و احدی قبر او را تا امروز ندانسته است. و موسی چون وفات یافت صد و بیست سال داشت و نه چشمش تار و نه قوتش كم شده بود. [8]

و لحن این سخن بدون تردید از گذشته دوری حکایت دارد و نویسنده این سطور باید ده ها سال پس از موسی میزیسته تا بتواند بگوید "و احدی  قبر او را تا امروز ندانسته است

و نکته غیر قابل تردید اینجاست که نویسنده به جزئیات مراسم دقن و عزاداری حضرت موسی اشاره میکند و میگوید بنی اسرائیل سی روز برای موسی ماتم گرفتند و خود حضرت موسی نمیتوانسته اینگونه سخن بگوید                                         

و بنی‌اسرائیل برای موسی در عربات موآب سی روز ماتم گرفتند. پس روزهای ماتم و نوحه‌گری برای موسی سپری گشت.[9].